به گزارش پایگاه خبری سارای خبر،اردشیر آخوندی، کارشناس میراث فرهنگی چهارمحال و بختیاری با اشاره به قدمت و ویژگیهای منحصربهفرد بردگوریها میگوید: «بردگوری در گویش بختیاری دو معنا دارد؛ نخست “سنگگور” و دوم “سنگ گبری”. گبرها به پیروان آیین زرتشتی گفته میشود و بختیاریها هر اثر تاریخی با قدمت نامعلوم را به دوران “گبری” یا پیش از اسلام نسبت میدهند.»
معماری ویژه برای احترام به مردگان:
این کارشناس با توصیف معماری شگفتانگیز این آرامگاههای صخرهای توضیح میدهد: «بردگوریها دریچههایی به ابعاد ۳۵ تا ۷۲ سانتیمتر در بدنه صخرهها یا سنگهای یکپارچه هستند که به اتاقکی درون سنگ راه مییابند. ارتفاع داخلی این اتاقکها حداکثر ۱۲۰ سانتیمتر است و گنجایش آنها از ۲ تا ۱۲ جسد متغیر است.»
آنچه در معماری داخلی بردگوریها شگفتی پژوهشگران را برانگیخته، سیستم هوشمندانه دفع رطوبت و چربی جسد است. آخوندی میگوید: «کف بردگوریها شیب ملایمی دارد که چربی حاصل از تجزیه بدن را به گودالی در پایینترین نقطه هدایت میکند. همچنین در برخی نمونهها، برجستگی شبیه بالشت برای قرارگیری سر متوفی تراشیده شده است.»
تفاوت آیین تدفین بختیاری با زرتشتیان متداول:
برخلاف تصور رایج که بردگوریها را منطبق کامل با آیین زرتشتی میداند، آخوندی به تفاوتی بنیادین اشاره میکند: «در آیین زرتشتی متداول، اجساد را بر فراز برجهای خاموشی در معرض حیوانات قرار میدادند، اما بختیاریها که برای مردگان خود احترام ویژهای قائل بودند، این روش را نمیپذیرفتند. آنها اجساد را درون بردگوریها قرار میدادند تا هم خاک مقدس آلوده نشود و هم پیکر درگذشتگان از گزند حیوانات در امان بماند.»
به گفته او، پس از گذشت زمان و تکمیل ظرفیت بردگوری، استخوانها در پاییندست همان صخره دفن میشدند.
از آرامگاه شاهان هخامنشی تا گورهای عشایری:
آخوندی با اشاره به پیوند این شیوه تدفین با تاریخ کهن ایران میگوید: «نمونه سلطنتی بردگوریها را میتوان در نقش رستم و کوه رحمت در فارس دید؛ آرامگاه شاهان هخامنشی. بردگوریهای بختیاری در حقیقت همان آرامگاههای صخرهای، اما از نوع عشایری و کوچگرانه هستند.»
او میافزاید: «این شیوه تدفین از دوران مادها مرسوم بود و تا آغاز اسلام ادامه یافت. چهار نمونه شاخص از مقبرههای صخرهای مادها در دکان داوود، صحنه، داو دختر و قیزقاپان سلیمانیه عراق همچنان پابرجاست.»
پراکندگی جغرافیایی؛ نشانهای از مرزهای فرهنگی:
براساس پژوهشهای میدانی، عمده بردگوریهای شناساییشده در مسیرهای کوچ عشایری و در مناطق بختیارینشین واقع شدهاند. آخوندی تأکید میکند: «بهجز یک مورد در نزدیکی جونقان که کنار چشمه بلبل قرار دارد، سایر بردگوریها در حوزه بختیاری و مناطق دیناران، بازفت، ده کهنه میانکوه و کوهرنگ پراکندهاند. این موضوع نشان میدهد این آیین مختص قوم بختیاری بوده و در حوزه چهارمحال شیوههای دیگر تدفین رایج بوده است.»
بزرگترین بردگوری استان در روستای دهکهنه میانکوه از توابع شهرستان اردل قرار دارد که ظرفیت بیش از ۱۲ جسد در آن شناسایی شده است.
ظرفیتی مغفولمانده در گردشگری تاریخی:
این کارشناس میراث فرهنگی با ابراز تأسف از تخریب این آثار ارزشمند میگوید: «تمام بردگوریها دارای درِ یکلنگه چوبی یا سنگی بودند و همواره بسته نگه داشته میشدند، اما متأسفانه تاکنون هیچکدام با درِ سالم کشف نشدهاند.»
او با اشاره به ثبت ملی دهها مورد از این آثار میافزاید: «بیش از ۳۰۰ بردگوری در استان شناسایی شده و شمار قابل توجهی در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. این آثار گنجینهای از فرهنگ، تمدن و باورهای دیرین عشایر بختیاری هستند و میتوانند به مقصدی مهم برای گردشگران و پژوهشگران داخلی و خارجی تبدیل شوند.»
آخوندی بر ضرورت معرفی و حفاظت از این میراث منحصربهفرد تأکید میکند: «بردگوریها نه فقط گورهای سنگی که شناسنامه تاریخی قوم بختیاری هستند. هر کدام از این حفرهها در دل صخره، روایتگر احترام، فرهنگ و توانمندی نیاکان این مرزوبوم در هزارههای پیشین است.»
